De Buddenbrooks gaat over een geslacht in verval, zowel zakelijk als sociaal. Dat is zelfs zichtbaar in de leeftijd die de leidende figuren halen. Zij sterven steeds jonger. De familie die de Buddenbrooks gaat overtreffen – de Hagenströms – wordt ouder en rijker.

De Buddenbrooks houden vast aan hun burgermanseer; de Hagenströms zijn schaamteloos. Zij doen koel en berekenend zaken, opportuun. Thomas, de derde in het geslacht, legt het zijn moeder uit: ‘Er bestaat in het zakenleven van modernere stijl iets dat men usance noemt…Een usance, begrijp je, dat is een manoeuvre die niet helemaal onberispelijk is, niet helemaal met de geschreven wet overeen te brengen valt en er voor het lekenverstand al oneerlijk uitziet, maar die desondanks volgens stilzwijgende afspraak in de zakenwereld schering en inslag is. De grenslijn tussen usance en iets ergers is zeer moeilijk te trekken.’

Een ander verschil is de zogenaamde vervrouwelijking. De laatste Buddenbrooks, Hanno, is een gevoelige en weke figuur. De zoons van Hagenström zijn dik en sterk en overmoedig, boksen, zwemmen als robben, roken sigaren en bedriegen en bedreigen mensen. Niettemin zijn ze gerespecteerd, dat wil zeggen gevreesd, want ze hebben macht. Met hun blonde haren en blauwe ogen zijn ze de voorbeelden van nazi’s.

‘Opgegroeid in de atmosfeer van een militair zegevierend en verjongd vaderland, huldigde men gebruiken van ruwe mannelijkheid’ . Hanno is daarentegen dromerig, artistiek, melancholisch. Zijn genuanceerdheid zal hem ongeschikt maken voor het zakenleven. Zijn vader herkent veel in hem, maar hij streeft naar mannelijkheid, naar hardheid: ‘Was Thomas Buddenbrook een zakenman, een man van de onbeschroomde daad – of een scrupuleuze piekeraar? O ja, dat was het probleem; dat was van oudsher, zolang hij denken kon, zijn probleem geweest […] Onbillijkheid aandoen, onbillijkheid ondervinden en het niet als onbillijkheid maar als iets vanzelfsprekends voelen – zou hij dat dan nooit helemaal leren? […] Was hij een praktisch mens of een teergevoelige dromer?’

Advertenties